AI Günlükleri: Yapay zekâ dünyasında bu hafta (4 Mayıs 2026)

Son dönemde gündelik hayatta çok daha yaygın biçimde kullanılmaya başlanan yapay zekâ teknolojileri hızla gelişmeye devam ediyor. Neredeyse her gün bu alanda dikkat çekici bir gelişme yaşanırken, önemli eşikler de bir bir aşılıyor. “AI Günlükleri” serimizde, önümüzdeki dönemde dünyadaki hayatı kayda değer ölçüde değiştirme potansiyeline sahip olan bu teknolojik devrimin gelişimini düzenli olarak kayıt altına almaya devam ediyoruz.

Yapay Zekâ Dünyasında Bu Hafta Neler Yaşandı?

Her zaman olduğu gibi bu hafta da yeni yapay zekâ araçları hayatımıza girerken, GPT ve Claude gibi popüler modeller konusunda da yeni gelişmeler yaşandı. Bu hafta gündemi meşgul eden başlıca konu ise üst üste gelen makalelerle yeniden gündeme taşınan “AI bilinç kazanabilir mi?” sorusu oldu. İşte yapay zekâ dünyasında bu haftanın öne çıkan gelişmeleri:

Ünlü bilim adamı Richard Dawkins, AI’ın Bilinç Kazandığını Savundu

“Yapay zekâ bilinçli bir varlık mı?” sorusu bu hafta yeniden gündeme taşındı. İlk önce, Google DeepMind bünyesinde görev yapan kıdemli bilim insanı Alexander Lerchner, yapay zekânın ne kadar gelişirse gelişsin gerçek anlamda bilinç kazanamayacağını savunduğu bir makale yayımladı. Bu konuyu yeniden tartışmaya açan bu makaleden kısa süre sonra bu kez ünlü bilim adamı Richard Dawkins’ten tam tersi yönde bir çıkış geldi. Anthropic’in yapay zekâsı Claude ile üç gün boyunca etkileşim kuran Dawkins, bu “iletişim” sırasındaki izlenimlerini paylaştığı bir yazı kaleme aldı ve AI’ın bilinçli olduğunu savundu.

Yapay zekâların Turing Testi’ni geçecek seviyeye çoktan ulaştığını vurgulayan Dawkins, geçmişte teorik olarak kabul edilen bu ihtimalin bugün gerçeğe dönüşmesinin, hedeflerin değiştirilmesine yol açtığını savunuyor. Dawkins’e göre makineler beklenenden hızlı gelişince, bilinç tanımı da yeniden yorumlanmaya başlandı. Dawkins’in yazısındaki en iddialı çıkışlardan biri ise şu soruda özetleniyor: “Eğer bu sistemler bilinçli değilse, bilinçli sayılmaları için daha ne yapmaları gerekiyor?” Tabii Dawkins’in bu açıklamalarına da tepkiler gecikmedi. Özellikle yapay zekâ üzerine çalışan uzmanlar, Dawkins’i bu sistemlerin nasıl çalıştığını tam olarak anlamadan çıkarım yapmakla suçladı. Üst üste yaşanan bu gelişmeler ile birlikte “AI bilinçli mi” sorusu yeniden tartışmaya açıldı.

OpenAI Yıllık Hedeflerini Tutturamadı İddiası Teknoloji Hisselerini Altüst Etti

Yapay zekâ dünyasında bu haftaya damga vuran bir diğer gelişme de AI dünyası ile bağlantılı şirketlerin değer kaybetmesi oldu. Wall Street Journal’ın OpenAI’ın 2025 yılı için belirlediği bazı kritik hedeflerin gerisinde kaldığını öne süren bir makale yayımlaması, adeta bir domino etkisi yarattı.

Söz konusu haberin ardından teknoloji hisselerinde geniş çaplı bir satış dalgası yaşandı. OpenAI ile doğrudan ya da dolaylı iş ortaklığı bulunan şirketler bu düşüşten en sert etkilenenler arasında yer aldı. Japon teknoloji devi SoftBank çift haneli değer kaybı yaşarken, Oracle ve yapay zekâ altyapısında önemli rol oynayan CoreWeave gibi firmaların hisseleri de belirgin şekilde geriledi. Yarı iletken tarafında ise Advanced Micro Devices, Intel ve Nvidia gibi sektörün önde gelen oyuncularında düşüşler görüldü.

OpenAI ve Microsoft Ortaklıklarını Yeniden Düzenledi

Microsoft ile OpenAI, uzun süredir devam eden iş birliğini yeniden yapılandıran kapsamlı bir anlaşmaya imza attı. Yeni düzenleme, taraflar arasındaki ticari ve teknik ilişkiyi daha esnek bir çerçeveye oturtuyor. Buna göre Microsoft, OpenAI teknolojilerine yönelik lisansını 2032 yılına kadar sürdürecek ancak bu lisans artık münhasır (Microsoft’a özel) olmayacak. Yeni düzenleme, uzun yıllardır devam eden %20’lik gelir paylaşımı oranını koruyor. Yani OpenAI, Microsoft’a ödeme yapmayı sürdürecek. Ancak bu yapı artık belirli bir toplam limite tabi olacak ve zaman içinde sınırsız bir akış yerine kontrollü bir modele geçilecek. Microsoft’un OpenAI’a gelir paylaşımında bulunma zorunluluğu ise tamamen kaldırıldı. 

Yeni dönemde Microsoft, OpenAI’ın birincil bulut ortağı olmaya devam edecek. Ancak bu durum artık koşullu hale getirildi. Microsoft’un gerekli altyapı kabiliyetlerini sağlayamaması veya desteklememesi durumunda OpenAI farklı sağlayıcılarla çalışabilecek.

Çin’in Açık Kaynaklı Yapay Zekâ Stratejisi Meyve Verdi

Geliştiricilerin en çok başvurduğu platformlardan olan Hugging Face tarafından yayımlanan son rapor, Çin’in yapay zekâdaki açık kaynaklı yaklaşımının meyve verdiğini net şekilde ortaya koydu. Çin çıkışlı açık kaynak yapay zekâ modellerinin küresel indirme sayısı 10 milyarı aşmış durumda. Rapora göre Şubat 2025 ile Şubat 2026 arasında platformdaki büyük dil modeli indirmelerinin %41’i Çin menşeli modellerden gelirken, ABD’nin payı %36,5 seviyesinde kaldı.Bu da Çin’in açık kaynaklı yapay zekâ tarafında artık lider konuma yükseldiğini gösteriyor.

Işıkla Çalışan İlk Yapay Zekâ Sunucusu Tanıtıldı

Oxford merkezli Lumai, büyük dil modellerini gerçek zamanlı çalıştırabilen dünyanın ilk optik bilgisayar sistemini tanıttı. Iris Nova isimli sistem, AI çıkarımında enerji tüketimini %90 azaltıyor.

Geleneksel sistemler hesaplama için silikona dayanırken Iris Nova, iki boyutlu çiplerin sınırlarını aşmak için ışığı kullanıyor. Sistem, matematiksel işlemler için optik tensor motorunu, kontrol süreçleri için ise dijital bileşenleri bir araya getiren hibrit bir mimariye sahip. Işığın üç boyutlu bir ortamda kullanılması sayesinde sistem, aynı anda milyonlarca işlemi paralel olarak gerçekleştirebiliyor. Bu yaklaşım, daha hızlı çıkarım süreçleri ve daha yüksek verimlilik sağlarken, önemli ölçüde enerji tasarrufu da getiriyor.

Avustralya, Teknoloji Şirketlerine “Haber Vergisi” Getiriyor

Bilgi akışının giderek sosyal medyaya ve yapay zekâ araçlarına kaymasının medya kuruluşları için varoluşsal bir krize dönüşmesi, Avustralya hükûmetini harekete geçirdi. Avustralya; Meta, Google ve TikTok gibi büyük dijital platformları hedef alan yeni bir vergi düzenlemesi hazırlıyor. Bu şirketler haber kuruluşlarıyla doğrudan anlaşma yapmadıkları takdirde Avustralya’daki gelirlerinin %2,25’i oranında vergi ödemek zorunda kalacak. Bu vergiden elde edilen gelir, basın kuruluşları arasında çalışan sayısına göre dağıtılacak.

Nvidia’ya Meydan Okuyan Bellek Odaklı AI Sunucusu Geliyor

Eski Google ve Meta mühendisleri tarafından kurulan Majestic Labs AI, geliştirdiği yeni nesil sunucu mimarisiyle Nvidia’nın GPU merkezli yaklaşımına alternatif sunmayı hedefliyor. Girişim, modern yapay zeka sistemlerinde sıkça dile getirilen ve “bellek duvarı” olarak adlandırılan soruna doğrudan çözüm üretmeye odaklanıyor.

Şirketin bu soruna yanıtı, tamamen yeni bir sunucu sistemi olan Prometheus oldu. Bu sistem, şirketin geliştirdiği ve “AIU” (Artificial Intelligence Unit) olarak adlandırdığı özel bir işlemci etrafında şekilleniyor. Bu mimarinin en dikkat çekici yönü, işlem gücünden ziyade belleği merkeze alması. Majestic Labs’e göre Prometheus, Nvidia’nın GPU tabanlı sistemlerine kıyasla 1.000 kata kadar daha fazla bellek kapasitesi sunabiliyor. Her bir sunucu, 128 terabayta kadar yüksek hızlı bellekle yapılandırılabiliyor. Bu kapasitenin 5 ila 10 trilyon parametreye sahip modellerin bölünmeden ve gecikme yaşamadan çalıştırılmasına olanak tanıdığı belirtiliyor.

Bu Hafta Çıkan Yapay Zekâ Araçları

Sadece 1931 öncesi yayımlanmış metinler ve görsellerle eğitilen Talkie, kullanıcıların o dönemin mevcut anlayışını yansıtan bir AI ile konuşmasını sağlıyor.

Meta, Google’ın Nano Banana’sı gibi modellere rakip olacak görsel üretme aracı Tuna-2‘yi yayınladı.

Alibaba, AI ile video üretme konusunda epey iddialı olan yeni aracı HappyHorse‘u kullanıma sundu.

Nvidia; video, ses ve metini tek modelde birleştiren açık kaynaklı Nemotron 3 Nano Omni’yi tanıttı. Yeni model, düşük maliyetle yüksek verim sunarak AI ajanlarına sınıf atlatabilir.

Google Gemini‘ye dosya oluşturma özelliği eklendi. Gemini artık, kullanıcıların verdiği komutlara göre doğrudan dosya oluşturabiliyor ve bu dosyalar istenilen formatta (Excel, PDF, TXT, CSV vb.) gibi indirilebiliyor.

Google Fotoğraflar‘a AI gardırop özelliği geliyor. Yeni özellik, kullanıcıların fotoğraf arşivini tarayarak kıyafetleri otomatik şekilde tanımlıyor ve bir gardırop gibi kategorize ediyor.

Görsel ve metinleri birlikte işleyip analiz edebilen SenseNova U1, özellikle metin içeren görseller konusunda etkileyici işler çıkarabilen bir açık model olarak dikkat çekmeyi başardı.

Yapay Zekâ Dünyasından Kısa Kısa

• Çin’in dikkat çeken yapay zekâ şirketlerinden Manus‘u almak için 2 milyar dolarlık bir anlaşmaya imza atan Meta, Çin engeline takıldı. Çin hükûmeti anlaşmayı veto etti.
• Elon Musk ile Sam Altman arasındaki OpenAI davası başladı. Taraflar, şirketin kâr amacı güden yapıya dönüşümü üzerinden birbirini suçlarken milyarlarca dolarlık talepler gündemde.
• Google, Gemini için çeşitli reklam formatları test etmeye başladı.
• Google ile Pentagon arasında imzalanan gizli anlaşma, yapay zekanın askeri kullanımına kapı araladı. Şirkete veto yetkisi verilmemesi tartışmalara neden olurken çalışanlar da tepki gösterdi.
• Nvidia CEO’su Jensen Huang, ABD kısıtlamaları nedeniyle şirketin Çin’deki pazar payının sıfıra indiğini açıkladı.
• Mayo Clinic’in geliştirdiği yapay zekâ modeli REDMOD, pankreas kanserini klinik tanıdan ortalama 475 gün önce saptayabiliyor.
• Meta, insansı robot teknolojilerini geliştirmek için Assured Robot Intelligence’ı satın aldı. Bu yatırım robotların çevrelerini daha iyi algılaması konusunda Meta’nın elini güçlendirebilir.
• Avrupa Komisyonu, Yapay Zekâ Yasası’nda bazı önemli maddeleri yumuşatacak olan yeni düzenleme konusunda uzlaşamayınca, görüşmeleri ertelemek zorunda kaldı.
• Oscar Ödülleri’ni dağıtan Akademi, kurallarda yeni değişiklikler yaparak AI ile oluşturulmuş “oyuncuların” ve yapay zekâ tarafından yazılmış senaryoların Oscar için yarışmasını yasakladı.
• Oxford Üniversitesi‘nde yürütülen yeni çalışma, kullanıcılara karşı daha empatik ve nazik olacak şekilde eğitilen büyük dil modellerinin daha fazla hata yaptığını ortaya koydu.
• Claude destekli bir yapay zekâ ajanı, sadece 9 saniyede bir şirketin tüm veri tabanını sildi.
• Claude Opus 4.7 dil modelini tanıtmak amacı ile düzenlenen hackathon yarışmasını Türk yazılımcı Bedirhan Keskin kazandı.
• Cambridge Üniversitesi’nin insan beyninden ilham alarak geliştirdiği çip, yapay zekânın enerji tüketimini yüzde 70’e kadar azaltabilir.
• Penn Üniversitesi’nde görevli araştırmacılar, yapay zekâyla ters diferansiyel denklemleri çözmek için yeni bir yöntem geliştirdi.
• ABD’de AI veri merkezlerine enerji sağlamak için planlanan 11 gaz santralinin, bazı ülkelerin toplamından daha fazla sera gazı emisyonu üretebileceği ortaya kondu.
• OpenAI’ın yeni modeli GPT-5.5’ye verdiği direktifler arasında “Sakın goblinlerden, gremlinlerden ya da trollerden söz etme!” şeklinde özel bir uyarı olması dikkat çekti.
• Japan Airlines, Haneda Havalimanı’nda insansı robotları test etmeye başladı. Unitree G1 robotları, artan iş gücü açığına çözüm olarak bagaj ve kargo taşıma süreçlerinde görev alacak.
• Micron CEO’su Sanjay Mehrotra, yapay zekâ talebinin henüz başlangıç aşamasında olduğunu, DRAM ve NAND konusunda yaşanan darboğazın daha da büyüyeceğini belirtti.
• Apple, iOS 27 ile Fotoğraflar uygulamasına yapay zeka destekli yeni düzenleme araçları eklemeye hazırlanıyor.
• Ünlü şarkıcı Taylor Swift, yapay zekâ kaynaklı deepfake içeriklere karşı sesini ve sahne görüntüsünü tescillemek için başvuruda bulundu. Bu hamle, dijital kimlik haklarında yeni bir dönem başlatabilir.